HLM E-Zine Serie Hindoeïsme - Deel 2 De belangrijkste goden 1

Wie voor het eerst een hindoetempel bezoekt, ziet vaak verschillende goddelijke vormen. Dat kan de indruk wekken dat iedere murti een afzonderlijke, concurrerende god vertegenwoordigt. Voor veel hindoes ligt dit genuanceerder. Het ene goddelijke kan zich in vele namen en vormen openbaren. Welke vorm centraal staat, hangt af van familietraditie, regio, spirituele stroming en persoonlijke verbondenheid.

Brahma, Vishnu en Shiva worden soms samen Trimurti genoemd. Zij worden dan verbonden met drie kosmische functies: schepping, instandhouding en transformatie. Brahma staat voor schepping en wordt meestal afgebeeld met vier gezichten, die de vier windrichtingen en de vier Veda's kunnen symboliseren. Hoewel hij een belangrijke plaats in verhalen en filosofische voorstellingen heeft, bestaan er relatief weinig tempels waarin Brahma de voornaamste godheid is. De bekende Brahmatempel in Pushkar vormt een uitzondering.

Vishnu wordt vereerd als beschermer van de kosmische orde. Wanneer dharma ernstig wordt bedreigd, verschijnt hij volgens de traditie in een avatara, een aardse verschijningsvorm. Rama en Krishna behoren tot zijn bekendste avatara's. Rama geldt als voorbeeld van plichtsbesef, waardigheid en rechtvaardig leiderschap. Zijn levensverhaal staat centraal in de Ramayana. Krishna verschijnt in uiteenlopende rollen: speels kind, geliefde van Radha, wijze raadgever en leraar van de Bhagavad Gita. Zijn boodschap over handelen zonder gehechtheid aan het resultaat blijft voor veel mensen actueel.

Lakshmi is de godin van voorspoed, schoonheid en welzijn en wordt vaak als de goddelijke metgezel van Vishnu vereerd. Haar betekenis gaat verder dan geld alleen. Ware voorspoed omvat ook gezondheid, harmonie, goede relaties en een vrijgevige houding. Tijdens Divali nodigen gezinnen Lakshmi symbolisch uit in een schoon, verlicht huis. Het licht drukt de wens uit dat helderheid en goedheid het leven binnentreden.

Shiva is een van de meest veelzijdige goddelijke vormen. Hij is asceet en huisvader, vernietiger en vernieuwer, stilte en kosmische dans. De Shiva linga verwijst niet simpelweg naar een menselijk lichaam, maar naar de vormloze, scheppende aanwezigheid van Shiva. Als Nataraja danst hij de voortdurende beweging van ontstaan, bestaan en verdwijnen. Zijn attributen, zoals de drietand, de maansikkel en de Ganga in zijn haar, dragen elk een symbolische betekenis.

Deze goden zijn geen figuren uit een afgesloten verleden. Hun verhalen helpen gelovigen na te denken over verantwoordelijkheid, liefde, moed en verandering. In deel drie ontmoeten we onder anderen Devi, Ganesha, Hanuman, Sarasvati en Surya.

Bij verering speelt de gekozen goddelijke vorm, de ishta devata, vaak een persoonlijke rol. Een gezin kan Rama centraal stellen en tegelijk respect tonen voor Shiva of Devi. In een puja wordt de godheid gastvrij ontvangen met licht, water, geur, bloemen en voedsel. De murti geldt daarbij niet als zomaar een stenen of metalen object. Na rituele inwijding wordt zij benaderd als een plaats van aanwezigheid en ontmoeting. Zo verbinden verhalen en filosofie zich met aandachtige dagelijkse handelingen.

HLM Redactie

Hindoeïsme in tien delen: Tien artikelen over geloof, verhalen, rituelen en beleving

Deze reeks is eerder in HLM hardcopy verschenen (door Soeniel Sewnarain - Socioloog) en is lichtelijk herschreven naar de actualiteit van nu. Het biedt een toegankelijke kennismaking met het Hindoeïsme. Ieder artikel behandelt een eigen onderwerp en laat tegelijk zien dat er binnen de traditie meerdere stromingen, regionale gebruiken en manieren van geloven bestaan. De serie maar ook de artikelen kunnen samen of afzonderlijk worden gelezen.