HLM E-Zine Serie Hindoeïsme – Deel 1 Wat is Hindoeïsme

Het Hindoeïsme is een van de oudste nog levende religieuze tradities ter wereld. Toch is het moeilijk in één korte definitie te vangen. Het heeft geen bekende stichter, geen centraal kerkelijk gezag en ook geen geloofsbelijdenis waaraan iedere hindoe zich moet houden. Het is eerder een grote familie van levensbeschouwingen, rituelen en filosofieën die zich gedurende duizenden jaren op het Indiase subcontinent hebben ontwikkeld. Hindoes gebruiken zelf vaak het begrip sanatana dharma: de eeuwige weg of universele levensorde.

Een centraal begrip is Dharma. Dit verwijst naar wat het leven, de samenleving en de kosmos in evenwicht houdt. Dharma kan ook iemands verantwoordelijkheid betekenen, afhankelijk van leeftijd, levensfase en omstandigheden. Daarnaast spelen karma, samsara en moksha een belangrijke rol. Karma leert dat handelen gevolgen heeft. Samsara is de kringloop van geboorte, dood en wedergeboorte. Moksha betekent bevrijding uit die kringloop en het inzicht in de diepste werkelijkheid.

Veel hindoeïstische denkers spreken over Brahman: de oneindige werkelijkheid die alles doordringt. Dit begrip moet niet worden verward met Brahma, de god die met schepping wordt verbonden. Atman is het diepste zelf of de geestelijke kern van een mens. Sommige scholen leren dat Atman en Brahman uiteindelijk één zijn; andere benadrukken juist het blijvende verschil tussen de menselijke ziel en God. Zulke verschillen worden niet altijd als probleem gezien. Meerdere wegen kunnen naast elkaar bestaan.

Die ruimte is ook zichtbaar in de verering van goddelijke vormen. De ene hindoe richt zich vooral op Vishnu of een avatara zoals Rama en Krishna, de andere op Shiva, Devi, Ganesha, Hanuman of Surya. Achter deze verscheidenheid kan het geloof liggen dat het goddelijke zich op vele manieren laat kennen. Daarom is het hindoeïsme niet eenvoudigweg polytheïstisch of monotheïstisch te noemen. Beide benaderingen, en ook filosofische opvattingen zonder persoonlijke God, komen erin voor.

Religie wordt vooral beleefd. Thuis kan een gezin een kleine mandir hebben waar dagelijks diya's worden aangestoken, mantra's klinken en prasad wordt aangeboden. In de tempel vindt darshan plaats: het eerbiedig zien en gezien worden door de godheid. Yoga, meditatie, pelgrimage, vasten, seva en het vieren van feestdagen zijn andere manieren waarop geloof vorm krijgt.

Het hindoeïsme is daardoor geen strak systeem, maar een levende traditie waarin denken, handelen, familie en gemeenschap samenkomen. De kern is niet dat iedereen precies hetzelfde gelooft. Belangrijker is de zoektocht naar een juist leven, innerlijke groei en verbondenheid met het goddelijke. In het volgende deel kijken we naar enkele belangrijke goddelijke vormen.

Ook de vier levensdoelen laten die brede blik zien. Dharma staat voor verantwoord leven, Artha voor bestaanszekerheid, Kama voor liefde en levensvreugde, en Moksha voor geestelijke bevrijding. Geen mens leeft uitsluitend in de tempel: werk, relaties, plezier en bezinning hebben allemaal een plaats. De uitdaging is ze zo te verbinden dat verlangen en bezit niet de leiding overnemen. Daardoor spreekt de traditie zowel over het gewone dagelijks leven als over de hoogste spirituele vragen.

HLM Redactie

Hindoeïsme in tien delen: Tien artikelen over geloof, verhalen, rituelen en beleving

Deze reeks is eerder in HLM hardcopy verschenen (door Soeniel Sewnarain - Socioloog) en is lichtelijk herschreven naar de actualiteit van nu. Het biedt een toegankelijke kennismaking met het Hindoeïsme. Ieder artikel behandelt een eigen onderwerp en laat tegelijk zien dat er binnen de traditie meerdere stromingen, regionale gebruiken en manieren van geloven bestaan. De serie maar ook de artikelen kunnen samen of afzonderlijk worden gelezen.